KOBIETA - WIEDZA - WŁADZA

Społeczna rola kobiet na przestrzeni wieków

Dziękujemy za udział w wydarzeniu!

8 marca 2014

Kraków, Sukiennice

08-23 marca 2014

Kraków, Sukiennice

8 marca 2014

Opera Krakowska

10-15 marca 2014

Kraków, Kijów Centrum

Ekspozycja tematyczna „Wiedza Władza”

Scenariusz i komentarze do wystawy opracowała

dr Anna Olszewska

 

Galeria Sztuki Polskiej XIX wieku w Sukiennicach
Oddział Muzeum Narodowego w Krakowie
Sala Michałowskiego
Czas trwania ekspozycji od 08 - 23.03.2014r.
Uroczyste otwarcie ekspozycji tematycznej
8 marca 2014 r. o godz. 14.30

 

 

Wiedza i potęga ludzka to jedno i to samo, gdyż nieznajomość przyczyny pozbawia nas skutku – głosił Francis Bacon (1561-1626) u progu przemian, które historycy nazwą później rewolucją naukową XVII wieku. Zdaniem autora Novum Organum badanie świata odbywać się powinno w na gruncie fizyki i metafizyki. Uprawianie tych dziedzin wymagało zaś dwóch umiejętności praktycznych jakimi były odpowiednio: mechanika oraz magia w stanie oczyszczonym. Owa czysta magia – w rozumieniu Bacona – odległa była od eklektycznych ceremoniałów przeprowadzanych przy użyciu amuletów i zaklęć. Miała stać się narzędziem filozofów natury, posłużyć do gromadzenia faktów dotyczących rzeczywistości wykraczającej poza poznanie zmysłowe. Mechanistyczna wizja świata, którą wypracowali uczeni tacy jak Kartezjusz (1596 - 1650) i Newton (1642-1726) nie odrzucała całkowicie magii. W dobie rewolucji naukowej debatowano nad wartością poznawczą oraz konsekwencjami moralnymi  praktykowania tego, co rozumiano pod tym pojęciem.

 

Magię a raczej pewne jej odmiany mistrzowie renesansu przyporządkowali figurom kobiet, tworząc jednocześnie jedną z najpotężniejszych ikon naszej kultury. I chociaż nowsza historiografia weryfikuje poglądy o wyłącznie kobiecym charakterze profesji związanych z uprawianiem magii, to obraz czarownicy, jakim się zwykliśmy posługiwać wciąż pozostaje pod wpływem Holbeina (1497 - 1543), Dürera (1471 - 1528), Griena (1484 - 1545) czy Bruegela (ok.1526 - 1569).

 

Jak obrazy świadczą o umiejętnościach wiedźm żyjących w epoce Galileusza, w wieku Newtona? W czasach rewolucji naukowej laboratorium, herbarium oraz obserwatoria astronomiczne stały się właściwymi przestrzeniami studiów nad naturą. Wyobrażenia czarownic zostały w tym okresie rozbudowane o warsztat, który przypominał niekiedy kramy cyrulików, aptekę, pracownię alchemiczną czy też gabinet przyrodnika. Tak przedstawiony świat wiedźm, nawet jeśli pokazany w krzywym zwierciadle, często nie pasuje ani do obiegowego wizerunku prostej kobiety z ludu, ani do micheletowskiej wizji wyzwolonej buntowniczki.

 

Prezentacja obejmie niewielki zespół prac graficznych z kolekcji Gabinetu Rycin PAU, Biblioteki Naukowej PAN i PAU w Krakowie, Biblioteki Jagiellońskiej oraz Muzeum Narodowego w Krakowie. W wyborze znalazły się ryciny autorstwa Albrechta Dürera, Marcantonio Raimondiego, Agostino dei Musi według Rafaela Santi czy Theodora de Bry według Petera Bruegela Starszego. Wśród autorów tych przedstawień pojawiają się również Johannes van der Velde oraz Goya.

 

Scenariusz i komentarze do wystawy opracowała Anna Olszewska

 

Prace graficzne przeznaczone na wstawę

 

z Gabinetu Rycin Biblioteki Naukowej PAN i PAU w Krakowie

 

1. Albrecht Dürer, Wiedźma jadąca na koźle, ok. 1500, miedzioryt, Gab. Ryc. PAU inw. 26

2. Agostino dei Musi lub Marcantonio Raimondi (?) wg Rafaela Santi (?), Lo Stregozzo (orszak wiedźmy), ok. 1520, miedzioryt, Gab. Ryc. PAU inw. 361

3. Johannes van der Velde, Czarownica przy kotle, ok. 1626, miedzioryt i akwaforta, Gab. Ryc. PAU inw. 4428

4. Theodor de Bry wg Pietera Bruegela Starszego, Wiedźma z Mallegem, po 1550, miedzioryt, miedzioryt, Gab. Ryc. PAU inw. 34960

5. Jacques Aliament wg Dawida Teniersa Młodszego, Przybycie na sabat, 1755, miedzioryt i akwaforta, Gab. Ryc. PAU inw. 29925

6. Ehinger Gabriel wg Johanna Heinricha Schönfelda, Czarownica z Endor,  ok. 1670, akwaforta, Gab. Ryc. PAU inw. 6568

7.Charles Emanuel Patas wg Sigmunda Freudeberga, Les Epoux Curieux, ok. 1780,  miedzioryt,  Gab. Ryc. PAU inw. 11689

8. Marcantonio Raimondi, Monogramista HAF, Sybille, miedzioryt, po 1520, Gab. Ryc. PAU inw. 478

 

z Muzeum Narodowego w Krakowie

 

9. Francisco Goya, Caprichos, tablica 60: Eksperymenty, 1797- 1798 (wydanie drugie, 1855), akwaforta, akwatinta, miedzioryt, MNK III-ryc.-27975

 

z Biblioteki Jagiellońskiej

 

10 . Hans Burgkmair, Młody król poznaje nauki tajemne, ilustracja Der Weisskunig, ok. 1514

Odbitka zamieszczona w: Jahrbuch der Kunsthistorischen Sammlungen des Allerhöchsten Kaiserhauses, t. VI, Wiedeń 1888, drzeworyt, Biblioteka Jagiellońska 142512 IV, t. VI